คำตอบตรง ๆ คือ แนวทางการดูแลรักษาของประเทศไทยแนะนำให้งดนมแม่และให้ทารกกินนมผสมแทน แม้แม่จะกินยาต้านไวรัสจนปริมาณไวรัสในเลือดต่ำกว่า 50 copies/mL แล้วก็ตาม เรื่อง U=U กับการให้นมลูก จึงไม่เหมือนกับ U=U ในเรื่องเพศสัมพันธ์ เพราะหลักฐานที่ยืนยันว่า "ตรวจไม่พบ เท่ากับ ไม่แพร่เชื้อ" มาจากการศึกษาในคู่ที่มีเพศสัมพันธ์ ไม่ใช่การศึกษาในแม่ลูกที่ให้นม

ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า U=U ใช้ได้กับเรื่องเซ็กส์ แต่ยังใช้กับน้ำนมแม่ไม่ได้ แนวทางไทยจึงให้งดนมแม่ และกรมอนามัยสนับสนุนนมผสมฟรีนาน 18 เดือน

U=U กับการให้นมลูก ทำไมแนวทางไทยยังให้งดนมแม่

แนวทางการตรวจวินิจฉัย รักษา และป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 ระบุชัดว่าให้นมผสมและงดการให้นมแม่ เพื่อป้องกันการติดเชื้อจากน้ำนม และห้ามให้นมแม่สลับกับนมผง

เอกสารฉบับเดียวกันอธิบายเหตุผลไว้ด้วยว่า ควรงดนมแม่แม้ในแม่ที่มีระดับไวรัสในเลือดต่ำกว่า 50 copies/mL เพราะมีรายงานการติดเชื้อในทารกที่ได้รับนมแม่จากหญิงตั้งครรภ์ที่มีผลตรวจไวรัสอยู่ในระดับตรวจไม่พบ

แนวทางไทยจึงสรุปตรงตัวว่า แนวคิด U=U ไม่สามารถนำมาใช้ในการให้นมแม่ได้ เพราะยังมีปัจจัยอื่นเข้ามาเกี่ยวข้อง เช่น เต้านมอักเสบ แผลที่เต้านม การติดเชื้อ หรือแผลในช่องปากของทารก

แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: การที่หมอบอกให้งดนมแม่ ไม่ได้แปลว่าการรักษาของคุณล้มเหลว หรือคุณเป็นแม่ที่ไม่ดี แต่คือการปิดช่องทางเสี่ยงสุดท้ายที่ยังเหลืออยู่

U=U ใช้กับเรื่องเซ็กส์ได้ แล้วทำไมใช้กับน้ำนมไม่ได้

UNAIDS อธิบายว่า มีการศึกษาขนาดใหญ่ 3 ชิ้นในคู่หลายพันคู่ ระหว่างปี 2007 ถึง 2016 และไม่พบการถ่ายทอดเชื้อทางเพศสัมพันธ์จากผู้ที่กดไวรัสได้สำเร็จแม้แต่รายเดียว นั่นคือฐานของ U=U ที่เรารู้จักกัน

แต่หลักฐานชุดนั้นตอบเฉพาะเรื่องเพศสัมพันธ์ ไม่ได้ตอบเรื่องน้ำนม แนวทางการดูแลหญิงตั้งครรภ์ที่อยู่ร่วมกับเอชไอวีของสหราชอาณาจักร ฉบับปี 2025 ของ BHIVA จึงแนะนำให้ทีมรักษาพูดคุยกับหญิงตั้งครรภ์ทุกคนตรง ๆ ว่า U=U ใช้ไม่ได้กับการให้นมลูก และความเสี่ยงลดลงมากจากยาต้านไวรัส แต่ไม่ใช่ศูนย์

UNAIDS ยังย้ำว่าเราจะรู้ว่ากดไวรัสได้จริงหรือไม่ ก็ต่อเมื่อไปตรวจปริมาณไวรัสในเลือด ความรู้สึกว่าสบายดีใช้แทนผลเลือดไม่ได้ ทบทวนที่มาของสถานะนี้ได้ที่ ทำอย่างไรให้อยู่ใน สถานะ U = U

ความเสี่ยงที่ยังเหลืออยู่ มากน้อยแค่ไหน

องค์การอนามัยโลกระบุว่า ถ้าไม่มีการป้องกันใด ๆ เลย โอกาสที่เชื้อจะถ่ายทอดจากแม่สู่ลูกในช่วงตั้งครรภ์ คลอด หรือให้นม อยู่ที่ 15% ถึง 45% ตัวเลขนี้คือจุดตั้งต้นก่อนที่โลกจะมียาต้านไวรัสใช้อย่างทั่วถึง

งานทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบที่ตีพิมพ์ในวารสาร Lancet ปี 2025 รวบรวมข้อมูลตามระดับไวรัสในเลือดของแม่ไว้ดังตารางนี้

ระดับไวรัสในเลือดของแม่	โอกาสถ่ายทอดช่วงตั้งครรภ์และคลอด	โอกาสถ่ายทอดต่อเดือนระหว่างให้นม
น้อยกว่า 50 copies/mL (ตรวจไม่พบ)	0.2%	0.1%
50–999 copies/mL	1.3%	0.5% (ที่ระดับ 50 ขึ้นไป)
ตั้งแต่ 1,000 copies/mL ขึ้นไป	5.1%	0.5% (ที่ระดับ 50 ขึ้นไป)

อ่านตารางนี้อย่างไรให้ถูก ตัวเลข 0.1% ต่อเดือนถือว่าต่ำมาก แต่มันคือความเสี่ยงต่อเดือน ไม่ใช่ตลอดช่วงให้นม ยิ่งให้นมนานหลายเดือน ความเสี่ยงสะสมก็ยิ่งเพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นเหตุผลที่แนวทางของ BHIVA ระบุว่าระยะเวลาการให้นมที่นานขึ้นเพิ่มความเสี่ยงการถ่ายทอดเชื้อ

แปลว่าอะไรสำหรับคุณ: ความต่างระหว่าง "เกือบศูนย์" กับ "ศูนย์" คือหัวใจของเรื่องนี้ BHIVA ระบุว่าการให้นมผสมอย่างเดียวเป็นวิธีที่ทำให้ความเสี่ยงหลังคลอดเป็นศูนย์ ส่วนการให้นมแม่ทำได้แค่ลดให้ต่ำที่สุด

เลือกนมผสมแล้วจะได้รับการดูแลอะไรบ้างในไทย

แนวทางไทยระบุว่า ปัจจุบันกรมอนามัยสนับสนุนนมผสมสำหรับทารกที่คลอดจากแม่ที่มีเชื้อเอชไอวีฟรีนาน 18 เดือน นี่เป็นข้อมูลที่หลายครอบครัวไม่เคยรู้ และเป็นเหตุผลว่าทำไมควรถามเรื่องนี้ตั้งแต่ตอนฝากครรภ์

ทารกจะได้รับยาต้านเอชไอวีเพื่อป้องกันตามความเสี่ยง โดยแพทย์เป็นผู้กำหนดสูตรและระยะเวลาให้เป็นรายคน
ห้ามสลับไปมาระหว่างนมแม่กับนมผง เพราะการให้นมแบบผสมเพิ่มความเสี่ยง
ห้ามให้ผู้ใหญ่เคี้ยวข้าวป้อนเด็ก เพราะมีโอกาสทำให้เด็กติดเชื้อได้ ควรจัดอาหารที่สะอาดและถูกสุขลักษณะแทน
แม่ยังต้องกินยาต้านไวรัสต่อเนื่องหลังคลอด เพื่อสุขภาพของตัวเองในระยะยาว

ช่วงหลังคลอดเป็นช่วงที่กินยาตรงเวลายากที่สุดช่วงหนึ่ง เพราะอดนอนและมีงานดูแลลูกเต็มมือ ถ้าเริ่มลืมบ่อย อ่านวิธีตั้งหลักได้ที่ ลืมกินยาต้าน ทำอย่างไร?

ถ้าอยากให้นมลูกจริง ๆ ต้องคุยอะไรกับทีมรักษา

แนวทางไทยเปิดช่องไว้ว่า ในกรณีที่แม่มีความประสงค์จะให้นมแม่ ควรให้ข้อแนะนำถึงความเสี่ยงและประโยชน์ที่จะได้รับ เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ แปลว่าเรื่องนี้ต้องคุยกับทีมที่ดูแลคุณเป็นรายคน

ในสหราชอาณาจักรซึ่งเลือกอีกแนวทางหนึ่ง BHIVA ฉบับ 2025 แนะนำว่า ผู้ที่มีไวรัสในเลือดต่ำกว่า 50 copies/mL กินยาสม่ำเสมอ และเลือกจะให้นมลูก ควรได้รับการสนับสนุนจากทีมสหวิชาชีพ พร้อมเงื่อนไขการติดตามที่เข้มกว่าปกติ ได้แก่

ตรวจปริมาณไวรัสของทั้งแม่และทารกทุกเดือน ตลอดช่วงให้นมและต่ออีก 2 เดือนหลังหยุดให้นม
ให้นมแม่อย่างเดียว ไม่ผสมกับนมชนิดอื่นหรืออาหารอื่น โดยเฉพาะในช่วงอายุต่ำกว่า 6 เดือน
หยุดให้นมก่อนหรือไม่นานหลังอายุ 6 เดือน เพื่อลดความเสี่ยงสะสม
ถ้าผลไวรัสกลับมาตรวจพบตั้งแต่ 50 copies/mL ให้หยุดให้นมทันที พบทีมรักษาโดยเร็ว และทารกอาจต้องได้รับยาป้องกัน
ถ้ามีเต้านมอักเสบ หัวนมแตก หรือทารกท้องเสียอาเจียน ต้องปรึกษาทีมรักษาก่อนให้นมต่อ

BHIVA รายงานข้อมูลสหราชอาณาจักรปี 2012 ถึง 2021 ว่ามีผู้หญิงที่อยู่ร่วมกับเอชไอวี 203 ราย คิดเป็น 2.4% ที่ได้รับการสนับสนุนให้นมลูก และยังไม่มีรายงานการถ่ายทอดเชื้อหลังคลอด ณ เวลาที่ตีพิมพ์ โดยทารก 34 รายยังรอผลตรวจยืนยันและอีก 5 รายตรวจไม่ครบ ข้อมูลเท่านี้ยังไม่พอจะสรุปว่าปลอดภัยเท่านมผสม และเป็นระบบบริการคนละแบบกับไทย

ทำไมองค์การอนามัยโลกแนะนำให้นมแม่ แต่ไทยไม่แนะนำ

องค์การอนามัยโลกระบุว่า แม่ที่อยู่ร่วมกับเอชไอวีซึ่งกินยาต้านไวรัสสม่ำเสมอ ควรให้นมแม่อย่างเดียวใน 6 เดือนแรก แล้วเพิ่มอาหารตามวัยจนถึงอายุ 12 เดือน และอาจให้นมต่อไปได้ถึง 24 เดือนหรือนานกว่านั้น โดยอธิบายว่ายาต้านไวรัสป้องกันการถ่ายทอดเชื้อทางน้ำนมได้ผลดีมาก ตราบใดที่แม่กินยาสม่ำเสมอ

คำแนะนำสองแบบนี้ไม่ได้ขัดกัน แต่ตั้งอยู่บนบริบทคนละแบบ ในหลายประเทศ การใช้นมผสมอาจไม่ปลอดภัยหรือไม่มีให้ใช้จริง ขณะที่ในไทย นมผสมเข้าถึงได้และได้รับการสนับสนุนฟรีถึง 18 เดือน

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าให้นมลูกไปแล้วหนึ่งครั้งก่อนรู้ข้อมูลนี้ ต้องทำอย่างไร

อย่าตกใจและอย่าเงียบ ให้แจ้งทีมที่ดูแลคุณและทีมที่ดูแลทารกโดยเร็วที่สุด เพื่อประเมินและวางแผนตรวจติดตามให้ลูก การให้บุคลากรประเมินปลอดภัยกว่าการเดาเอง

ปั๊มนมแล้วต้มหรือแช่แข็งก่อน ทำให้ปลอดภัยไหม

แนวทางไทยไม่มีคำแนะนำให้ทำเองที่บ้าน และระบุชัดว่าให้ใช้นมผสมและงดนมแม่ ถ้าคิดถึงทางเลือกอื่น ให้คุยกับทีมรักษาก่อนลงมือ

พ่อที่อยู่ร่วมกับเอชไอวี ต้องระวังเรื่องการดูแลลูกไหม

การอุ้ม กอด ป้อนนมขวด อาบน้ำ และเล่นกับลูก ไม่ใช่ช่องทางการถ่ายทอดเชื้อ ข้อห้ามที่แนวทางไทยระบุไว้ตรง ๆ คือห้ามเคี้ยวข้าวป้อนเด็ก ไม่ว่าจะเป็นแม่หรือผู้เลี้ยงดูคนใดก็ตาม

เรื่องนี้กระทบกับความมั่นใจในเรื่องเพศสัมพันธ์ไหม

ไม่กระทบ หลักฐานเรื่องการไม่แพร่เชื้อทางเพศสัมพันธ์เมื่อกดไวรัสได้ต่อเนื่องยังหนักแน่นเหมือนเดิม สิ่งที่ต่างคือน้ำนมเป็นคนละช่องทางและมีปัจจัยเฉพาะของมันเอง อ่านภาพรวมของการวางแผนครอบครัวเพิ่มได้ที่ คลังความรู้เรื่อง U=U ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)

สรุป

U=U เป็นความจริงที่เปลี่ยนชีวิตคนจำนวนมาก แต่ขอบเขตของมันอยู่ที่การไม่ถ่ายทอดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ เมื่อพูดถึงน้ำนมแม่ แนวทางไทยปี 2564/2565 ให้งดนมแม่และใช้นมผสม แม้ผลไวรัสจะตรวจไม่พบแล้วก็ตาม

เหตุผลไม่ใช่การไม่เชื่อในยาต้านไวรัส แต่เป็นเพราะยังมีรายงานการติดเชื้อในทารกที่กินนมแม่จากแม่ที่ตรวจไม่พบเชื้อ และยังมีปัจจัยอย่างเต้านมอักเสบหรือแผลในปากทารกเข้ามาเกี่ยวข้อง การเลือกนมผสมจึงเป็นทางที่ทำให้ความเสี่ยงหลังคลอดเป็นศูนย์

ถ้าคุณกำลังวางแผนมีลูก กำลังตั้งครรภ์ หรือเพิ่งคลอด ให้ยกเรื่องการให้นมขึ้นมาคุยกับทีมรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ ถามเรื่องนมผสมฟรี 18 เดือน ถามตารางตรวจของลูก และถามสิ่งที่คุณกังวลได้ทุกข้อ การถามไม่ได้แปลว่าคุณดูแลลูกไม่ดี มันแปลว่าคุณกำลังดูแลลูกอย่างดีที่สุดเท่าที่ข้อมูลวันนี้จะให้ได้

แหล่งอ้างอิง

แชร์บทความนี้: Facebook · LINE · X

U=U กับการให้นมลูก ตรวจไม่พบเชื้อแล้วให้นมได้ไหม