ตรวจไม่พบเชื้อแล้วบริจาคเลือดได้ไหม คำตอบตามเกณฑ์ของไทยตอนนี้คือยังไม่ได้ ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ สภากาชาดไทย ให้ผู้ที่เคยตรวจพบเชื้อเอชไอวีงดบริจาคโลหิตถาวร ส่วน U=U (ตรวจไม่พบ = ไม่ถ่ายทอด) เป็นข้อสรุปเรื่องเพศสัมพันธ์เท่านั้น ไม่ได้ใช้กับการให้เลือด เกณฑ์นี้มีไว้ดูแลความปลอดภัยของผู้ป่วยที่รับเลือด ไม่ได้ตัดสินสุขภาพหรือคุณค่าของคนที่กินยาจนกดไวรัสได้

ตรวจไม่พบเชื้อแล้วบริจาคเลือดได้ไหม เกณฑ์ของไทยเขียนไว้อย่างไร

หน้าคุณสมบัติผู้บริจาคโลหิตของศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ ซึ่งเราเปิดอ่านเมื่อ 5 ตุลาคม 2569 มีสี่เรื่องที่เกี่ยวกับผู้มีเชื้อเอชไอวีและคู่โดยตรง

เกณฑ์รับบริจาคโลหิตของไทยในส่วนที่เกี่ยวกับเอชไอวี
สถานการณ์	เกณฑ์เขียนว่า
เคยตรวจพบเชื้อเอชไอวี	งดบริจาคโลหิตถาวร
ใช้ยารักษาหรือยาป้องกันเอชไอวี	ผู้บริจาคต้องไม่เคยใช้ยากลุ่มนี้ เพราะยาทำให้การตรวจคัดกรองไม่พบเชื้อที่มีอยู่ในปริมาณต่ำ
กินเพร็พหรือเป๊ป ซึ่งเป็นยาป้องกันเอชไอวี	รายละเอียดใต้ข้อเดียวกันให้งด 1 ปีนับจากยาเม็ดสุดท้าย ถ้าเป็นยาฉีดงด 2 ปีนับจากเข็มล่าสุด
มีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ซึ่งถ่ายทอดทางเลือดได้	นับเป็นพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ งด 4 เดือนนับจากครั้งสุดท้าย ทั้งกรณีที่ใช้และไม่ใช้ถุงยางอนามัยหรือวิธีป้องกันอื่น

หน้าเกณฑ์ไม่ได้เขียนข้อยกเว้นให้คนที่ผลตรวจไม่พบเชื้อ และเกณฑ์อาจเปลี่ยนได้ จึงควรดูหน้าเว็บของศูนย์หรือถามเจ้าหน้าที่คัดกรองก่อนสรุปทุกครั้ง

ทำไม U=U จึงใช้กับการให้เลือดไม่ได้

กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อธิบาย U=U ว่า ผู้มีเชื้อเอชไอวีที่กินยาต้านสม่ำเสมอจนไวรัสในเลือดต่ำกว่า 200 ตัวต่อเลือด 1 มิลลิลิตร จะไม่ถ่ายทอดเชื้อไปยังคู่ และมีข้อกำกับสองข้อที่เกี่ยวกับเรื่องนี้ ข้อแรก U=U ใช้ป้องกันการถ่ายทอดเชื้อทางเพศสัมพันธ์เท่านั้น ข้อสอง คำว่าตรวจไม่พบไม่ได้แปลว่าเชื้อหมดไปจากร่างกาย

ฝั่งงานบริการโลหิต AABB ซึ่งเป็นสมาคมนานาชาติไม่แสวงกำไรด้านเวชศาสตร์การบริการโลหิต ตอบคำถามเดียวกันนี้ไว้ในเอกสารสำหรับผู้บริจาคในสหรัฐอเมริกา ว่า U=U ถูกต้องสำหรับเพศสัมพันธ์ แต่ไม่ได้ใช้กับความเสี่ยงจากการรับเลือด เลือดจากผู้ที่ตรวจไม่พบเชื้อยังอาจทำให้ผู้ป่วยเสี่ยงได้ เพราะเลือดหนึ่งถุงมีปริมาณมาก และจำนวนไวรัสรวมที่ผู้รับได้สูงกว่ามาก

อีกเหตุผลหนึ่งอยู่ที่การตรวจ ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติระบุว่ายารักษาและยาป้องกันเอชไอวีทำให้การตรวจคัดกรองเลือดไม่พบเชื้อที่มีอยู่ในปริมาณต่ำ ความปลอดภัยของเลือดจึงพึ่งผลตรวจอย่างเดียวไม่ได้ ศูนย์ขอให้ผู้บริจาคให้ข้อมูลสุขภาพตรงตามความเป็นจริงตั้งแต่ขั้นกรอกใบสมัคร ส่วนเหตุที่ตรวจไม่พบไม่เท่ากับไม่มีเชื้อ อ่านต่อได้ที่ ตรวจไม่เจอเชื้อ หมายความว่าหายจาก HIV แล้วจริงไหม?

ฝ่ายที่ผลเลือดเป็นลบ ต้องงดบริจาคด้วยหรือไม่

คำตอบขึ้นกับสามเรื่อง และทุกเรื่องควรบอกเจ้าหน้าที่คัดกรองตามจริง

เพศสัมพันธ์กับคู่ที่มีเชื้อ ตามตารางข้างบน ให้งดบริจาค 4 เดือนนับจากครั้งสุดท้าย ไม่ว่าจะใช้ถุงยางอนามัยหรือไม่ และเกณฑ์ไม่ได้แยกกรณีที่คู่ตรวจไม่พบเชื้อไว้
การใช้เพร็พ ถ้าคู่ผลลบกินเพร็พอยู่ ต้องงดบริจาค 1 ปีนับจากยาเม็ดสุดท้าย ถ้าคิดจะหยุดเพร็พเพื่อไปบริจาค AABB แนะนำให้ปรึกษาผู้ให้บริการสุขภาพก่อนตัดสินใจเรื่องยา และไม่สนับสนุนการตัดสินใจบริจาคที่ไม่คำนึงถึงสุขภาพของผู้บริจาคเอง ไม่ควรหยุดยาเอง
คู่ชายกับชาย เกณฑ์ของไทยให้ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์แบบชายกับชายงดบริจาคไปก่อน จนกว่าจะมีผลวิจัยของประเทศไทยที่สนับสนุนให้บริจาคได้

แปลว่าอะไรสำหรับคู่ของคุณ ตามถ้อยคำของเกณฑ์ คู่ที่ผลลบจะยังไม่เข้าเกณฑ์จนกว่าจะพ้น 4 เดือนจากเพศสัมพันธ์ครั้งสุดท้าย และถ้าเข้าข้อเพร็พหรือข้อคู่ชายกับชายด้วย ก็ต้องพ้นข้อนั้นด้วย ซึ่งไม่ได้แปลว่าความสัมพันธ์ของคุณอันตราย หลักฐานเรื่อง U=U ทางเพศสัมพันธ์ยังเหมือนเดิม เกณฑ์ข้อเหล่านี้มีไว้เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วยที่รับเลือด

บริจาคอวัยวะ เกณฑ์ของไทยกับสหราชอาณาจักรต่างกันอย่างไร

ศูนย์รับบริจาคอวัยวะ สภากาชาดไทย กำหนดคุณสมบัติของผู้บริจาคอวัยวะไว้ข้อหนึ่งว่า ต้องปราศจากเชื้อที่ถ่ายทอดทางการปลูกถ่ายอวัยวะ โดยยกตัวอย่างไวรัสตับอักเสบบีและเชื้อเอชไอวี ตามคุณสมบัติข้อนี้ ผู้มีเชื้อเอชไอวีจึงยังไม่เข้าเกณฑ์บริจาคอวัยวะเช่นกัน

NHS Organ Donation ซึ่งดูแลการรับบริจาคอวัยวะของสหราชอาณาจักร ยังจัดเอชไอวีไว้ในรายการโรคที่เป็นข้อห้าม แต่ระบุว่ามีบางกรณีซึ่งพบได้น้อย ที่อวัยวะของผู้บริจาคที่มีเชื้อถูกนำไปปลูกถ่ายให้ผู้ป่วยที่มีเชื้อเหมือนกัน และเปิดให้ผู้มีเชื้อลงทะเบียนแสดงความจำนงได้ โดยทีมแพทย์จะตัดสินความเหมาะสมเมื่อถึงเวลา ข้อมูลนี้เป็นของสหราชอาณาจักร ยังไม่ใช่แนวปฏิบัติของไทย

บริจาคเองไม่ได้ ยังช่วยให้มีเลือดพอใช้ทางไหนได้อีก

AABB เขียนถึงคนที่ไม่เข้าเกณฑ์บริจาคว่า ยังช่วยให้มีเลือดพอใช้ได้ด้วยการบอกต่อความสำคัญของการบริจาคเลือดกับเพื่อนและครอบครัว หรือเป็นเจ้าภาพจัดกิจกรรมรับบริจาค

ชวนคนใกล้ตัวที่เข้าเกณฑ์ไปบริจาค และไปเป็นเพื่อนในวันนั้น
เปิดตารางหน่วยรับบริจาคโลหิตเคลื่อนที่บนเว็บของศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ ซึ่งออกไปตั้งตามบริษัท โรงพยาบาล และห้างสรรพสินค้า แล้วส่งต่อให้คนที่เข้าเกณฑ์
ถ้าถูกชวนไปบริจาคเป็นกลุ่มและไม่อยากเปิดเผยสถานะ บอกสั้น ๆ ได้ว่ายังไม่เข้าเกณฑ์ตอนนี้ เพราะเกณฑ์มีเหตุให้งดบริจาคอีกหลายข้อที่ไม่เกี่ยวกับเอชไอวี เช่น เพิ่งถอนฟัน เพิ่งสัก หรือกินยาบางชนิด

คำถามที่พบบ่อย

มีข้อยกเว้นให้คนที่ตรวจไม่พบต่อเนื่องมานานไหม

ไม่พบในหน้าเกณฑ์ของไทย ซึ่งให้งดถาวรโดยไม่ได้เขียนข้อยกเว้นตามระยะเวลาที่กดไวรัสได้ AABB ตอบแบบเดียวกันสำหรับสหรัฐอเมริกา ว่าผู้ที่เคยมีผลตรวจเอชไอวีเป็นบวกบริจาคเลือดไม่ได้ แม้ปริมาณไวรัสจะตรวจไม่พบ

ในเมื่อเลือดบริจาคถูกตรวจทุกถุง จะให้งดไปเพื่ออะไร

เพราะยารักษาและยาป้องกันเอชไอวีทำให้การตรวจเลือดบริจาคอาจไม่พบเชื้อที่มีอยู่ในปริมาณต่ำ ตามที่ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติและ AABB อธิบายไว้ การตรวจจึงเป็นเพียงชั้นหนึ่งของความปลอดภัย อีกชั้นคือการให้ข้อมูลตามจริง

หยุดยาต้านชั่วคราวเพื่อไปบริจาคได้ไหม

ไม่ควรทำ เหตุที่ต้องงดถาวรคือการเคยตรวจพบเชื้อ การหยุดยาจึงไม่ทำให้บริจาคได้ กองโรคเอดส์และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ระบุว่าแม้ตรวจไม่พบก็ยังจำเป็นต้องกินยาและพบแพทย์ตามนัดต่อเนื่อง

เกณฑ์แบบนี้ถือเป็นการเลือกปฏิบัติหรือไม่

เกณฑ์รับบริจาคโลหิตให้คนอีกหลายกลุ่มงดบริจาคถาวรเช่นกัน เช่น ผู้ที่เคยเป็นมะเร็ง ผู้ที่เคยตรวจพบว่าเป็นพาหะไวรัสตับอักเสบบี และผู้ที่เคยได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ (เว้นกระจกตา) เอชไอวีจึงไม่ใช่เหตุเดียวที่ต้องงดถาวร และตัวเกณฑ์พูดถึงเลือดที่จะให้ผู้ป่วย ไม่ได้พูดถึงคุณค่าของคน

คู่ของเราเคยบริจาคเลือดเป็นประจำ ต้องเลิกเลยไหม

เกณฑ์ไม่ได้ให้คู่ที่ผลลบงดถาวร แต่ระยะงดนับจากเพศสัมพันธ์ครั้งสุดท้ายหรือจากยาเพร็พเม็ดสุดท้าย ตราบที่ยังไม่พ้นระยะนั้นก็ยังบริจาคไม่ได้ ส่วนคู่ชายกับชาย เกณฑ์ให้งดไปก่อนจนกว่าจะมีผลวิจัยของไทยรองรับ ให้คู่แจ้งเจ้าหน้าที่คัดกรองตามจริง และถามระยะที่ต้องเว้นในกรณีของตัวเอง

สรุป

ตรวจไม่พบเชื้อแล้วก็ยังบริจาคเลือดไม่ได้ตามเกณฑ์ของไทย เพราะผู้ที่เคยตรวจพบเชื้อเอชไอวีต้องงดบริจาคถาวร
U=U เป็นเรื่องการไม่ถ่ายทอดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ ไม่ได้ใช้กับเลือดที่ให้ผู้ป่วย
คู่ที่ผลลบมีเกณฑ์งดของตัวเอง ซึ่งต่างกันตามกรณี ให้ถามเจ้าหน้าที่คัดกรองตามจริง
ยังช่วยเรื่องเลือดได้ด้วยการชวนคนที่เข้าเกณฑ์ไปบริจาค

เกณฑ์เรื่องเลือดไม่ได้เปลี่ยนความหมายของ U=U ในชีวิตคู่ อ่านหลักของเรื่องนี้ได้ที่หน้า U=U: เมื่อกดไวรัสได้ต่อเนื่อง HIV จะไม่ถูกถ่ายทอดทางเพศสัมพันธ์ ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) ส่วนอีกขอบเขตหนึ่งที่ U=U ไม่ครอบคลุม อ่านได้ที่ U=U กับการให้นมลูก ตรวจไม่พบเชื้อแล้วให้นมได้ไหม

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง

แชร์บทความนี้: Facebook · LINE · X

ตรวจไม่พบเชื้อแล้วบริจาคเลือดได้ไหม U=U ครอบคลุมไหม