U=U กับคู่นอนคนอื่นต้องแยกเป็นสองเรื่อง U=U หมายถึงคนที่มีเชื้อเอชไอวีซึ่งกินยาต้านต่อเนื่องจนไวรัสตรวจไม่พบ ไม่ถ่ายทอดเอชไอวีทางเพศสัมพันธ์ให้คู่ จึงครอบคลุมเอชไอวีจากคู่คนนั้นทางเพศสัมพันธ์ ไม่ครอบคลุมเชื้อจากคู่นอนคนอื่นที่ไม่รู้สถานะ และไม่ครอบคลุมโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น
แนวทางการจัดบริการเพร็พของไทย ปี 2568 เขียนว่าในคู่ผลเลือดต่าง เมื่อฝ่ายที่มีเชื้อกินยาต้านจนกดไวรัสได้สำเร็จ โอกาสถ่ายทอดสู่คู่นอนเป็นศูนย์ แต่ฝ่ายที่ผลเลือดลบอาจยังต้องการเพร็พ (PrEP ยาป้องกันก่อนสัมผัสเชื้อเอชไอวี) ด้วยเหตุหลายอย่าง ตัวอย่างหนึ่งที่แนวทางยกคือไม่ได้บอกผู้ให้บริการว่ามีคู่นอนหลายคน
U=U กับคู่นอนคนอื่น ครอบคลุมเชื้อจากใครบ้าง
องค์การอนามัยโลกเขียนในเอกสารสรุปเชิงนโยบายปี 2566 ว่า ผู้มีเชื้อเอชไอวีที่ตรวจไม่พบไวรัส มีความเสี่ยงเป็นศูนย์ที่จะถ่ายทอดเอชไอวีทางเพศสัมพันธ์ ตราบที่ยังกินยาต้านตามที่แพทย์สั่ง
ผู้เขียนอ่านว่า ถ้าคุณเป็นฝ่ายที่ไม่มีเชื้อและมีเพศสัมพันธ์กับคนอื่นด้วย U=U ของคู่ตอบได้แค่ว่าคู่จะส่งเชื้อให้คุณไหม ไม่ได้ตอบว่าคุณจะรับเชื้อจากคนอื่นที่ไม่รู้สถานะไหม
เรื่องโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์กับ U=U อ่านต่อได้ที่ STI กับ U=U: เป็นหนองในหรือซิฟิลิส ยังไม่แพร่ HIV ไหม
งาน PARTNER การติดเชื้อใหม่มาจากคนนอกคู่
งาน PARTNER ระยะที่สอง ตีพิมพ์ปี 2562 ทำใน 14 ประเทศในยุโรป นำข้อมูลคู่ชายรักชาย 782 คู่มาวิเคราะห์ เฉพาะช่วงที่ฝ่ายมีเชื้อกินยาจนไวรัสตรวจไม่พบตามเกณฑ์ของงาน ครึ่งหนึ่งของคู่ถูกติดตามนาน 2 ปีขึ้นไป ระหว่างการติดตาม ในฝ่ายที่ไม่มีเชื้อ 777 คนที่ตอบคำถามนี้ 288 คนหรือร้อยละ 37 บอกว่ามีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยกับคนอื่นนอกคู่
ในช่วงที่งานนำมาวิเคราะห์ ฝ่ายที่ไม่มีเชื้อติดเชื้อเอชไอวีใหม่ 15 คน แต่การตรวจสารพันธุกรรมของเชื้อพบว่าไม่มีรายใดได้รับเชื้อจากคู่ในงาน ใน 13 คนที่ให้ข้อมูลว่าน่าจะได้รับเชื้อจากทางไหน 10 คนบอกว่าเพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยกับผู้ชายคนอื่นนอกคู่
ผู้วิจัยเขียนข้อจำกัดว่าคู่ส่วนใหญ่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางอนามัยมานานกว่า 6 เดือนก่อนเข้างาน จึงบอกความเสี่ยงในคู่ที่เพิ่งคบกันไม่ได้ ระยะแรกของงานเดียวกันรวมทั้งคู่ชายหญิง 548 คู่และคู่ชายรักชาย 340 คู่ และไม่พบการถ่ายทอดภายในคู่ในช่วงที่ฝ่ายมีเชื้อกินยาจนกดไวรัสได้ แนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 เล่าว่างาน Opposites Attract, PARTNER และ PARTNER 2 ไม่พบการถ่ายทอดในคู่ชายรักชายเมื่อฝ่ายที่มีเชื้อตรวจไม่พบไวรัส และงาน HPTN 052 ในคู่ชายหญิงพบว่าการเริ่มยาต้านเร็วลดการถ่ายทอดสู่คู่ได้
คนที่ผลเลือดลบและมีคู่นอนคนอื่น แนวทางไทยมีทางเลือกอะไร
แนวทางเพร็พ 2568 เขียนว่าการรับเพร็พในคู่ผลเลือดต่างขึ้นกับการตัดสินใจของผู้รับบริการ และผู้ให้บริการมีหน้าที่ให้ข้อมูลรอบด้าน ถ้าตัดสินใจใช้ ให้รับเพร็พจากหน่วยบริการ ซึ่งแนวทางเดียวกันให้ตรวจเอชไอวีเมื่อเริ่มรับ ผู้เขียนแนะนำให้บอกผู้ให้บริการตามจริงว่ามีคู่นอนคนอื่น
แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 ยกคู่ผลเลือดต่างเป็นหนึ่งในกลุ่มที่จำเป็นต้องตรวจเอชไอวีซ้ำ แม้ผลครั้งแรกเป็นลบ ส่วนถุงยางอนามัย แนวทางเพร็พเขียนว่าช่วยป้องกันได้ทั้งเอชไอวี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการตั้งครรภ์
ถ้าเพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันกับคนที่ไม่รู้สถานะ ให้ไปขอประเมินเป๊ป (PEP ยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อเอชไอวี) โดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ตามแนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 แนวทางเดียวกันให้กินยาจนครบ 4 สัปดาห์ แพทย์เป็นผู้เลือกยา อย่าซื้อยากินเอง ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ เพราะแนวทางให้ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญพิจารณาเป็นราย ๆ ไป
ถ้าฝ่ายที่มีเชื้อมีคู่นอนคนอื่นด้วย
เอกสารขององค์การอนามัยโลกเขียนถึงคู่ทางเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้แยกว่าเป็นคู่ประจำหรือไม่ ผู้เขียนจึงอ่านว่าคู่นอนคนอื่นของฝ่ายที่มีเชื้อก็อยู่ในคำนี้ ตราบที่ฝ่ายที่มีเชื้อยังตรวจไม่พบไวรัสและกินยาตามที่แพทย์สั่ง ส่วนโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นที่ฝ่ายใดได้รับจากคนนอกคู่ U=U ไม่ได้ป้องกัน ผู้เขียนแนะนำให้ทั้งสองฝ่ายตรวจตามนัด
สถานะนี้ขึ้นกับการกินยาต่อเนื่อง ถ้าขาดยาหรือผลตรวจไวรัสครั้งล่าสุดเปลี่ยน แพทย์เป็นผู้ประเมินว่ายังนับเป็น U=U หรือไม่ อ่านต่อได้ที่ ขาดยาต้านไปหลายวัน ยังเป็น U=U อยู่ไหม
คำถามที่พบบ่อย
ใช้เพร็พอยู่ และคู่ก็ตรวจไม่พบไวรัส หยุดเพร็พได้เลยไหม
อย่าหยุดก่อนคุยกับผู้ให้บริการ แนวทางเพร็พของไทยปี 2568 ให้ผู้ให้บริการประเมินโอกาสเสี่ยงและเหตุผลที่จะหยุด แล้ววางแผนการหยุดและการป้องกันด้วยวิธีอื่น ทั้งเมื่อผู้รับบริการตัดสินใจเองและเมื่อแพทย์พิจารณาให้หยุด ถ้ามีคู่นอนคนอื่นด้วย ให้บอกผู้ให้บริการตามจริง
คู่นอนคนอื่นบอกว่าเป็น U=U ยังใช้ถุงยางหรือเพร็พด้วยได้ไหม
ได้ องค์การอนามัยโลกปี 2566 เขียนว่าความเสี่ยงเป็นศูนย์ใช้กับคนที่ตรวจไม่พบไวรัสและยังกินยาตามที่แพทย์สั่ง แนวทางเพร็พของไทยปี 2568 ให้การรับเพร็พในคู่ผลเลือดต่างเป็นการตัดสินใจของผู้รับบริการ และยกเหตุที่บางคนยังต้องการเพร็พ เช่น ไม่มั่นใจการกินยาของคู่ ถุงยางอนามัยใช้ได้ทันที ส่วนเพร็พต้องรับจากหน่วยบริการ และแต่ละชนิดเริ่มป้องกันได้ไม่พร้อมกัน ให้ถามผู้ให้บริการ
ถุงยางแตกกับคู่นอนคนอื่นที่ไม่รู้ผลเลือด ต้องทำอย่างไร
ไปขอประเมินเป๊ปที่สถานพยาบาลโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง ตามแนวทางเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 ถ้าเลย 72 ชั่วโมงแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์ เพราะแนวทางให้พิจารณาเป็นราย ๆ ไป
มีคู่นอนหลายคน แนวทางไทยให้เสนอการตรวจถี่แค่ไหน
แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 ยกคู่ผลเลือดต่างเป็นหนึ่งในกลุ่มที่จำเป็นต้องตรวจซ้ำ แม้ผลครั้งแรกเป็นลบ ส่วนแนวทางโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ พ.ศ. 2567 ของกรมควบคุมโรค เขียนถึงผู้มารับบริการตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ว่า ควรเสนอการตรวจเอชไอวีและตรวจเลือดคัดกรองซิฟิลิสทุก 3–6 เดือน ถ้ายังมีโอกาสรับเชื้อ และแนะนำให้ตรวจโรคอื่นด้วย เช่น หนองใน หนองในเทียม ไวรัสตับอักเสบบีและซี นัดของคุณให้หน่วยบริการเป็นผู้กำหนด
คู่ตรวจไม่พบไวรัส ยังส่งต่อหนองในหรือซิฟิลิสกันได้ไหม
ยังส่งต่อกันได้ HIV.gov ของสหรัฐอเมริกาปี 2569 เขียนว่าการตรวจไม่พบไวรัสป้องกันเฉพาะเอชไอวี ไม่ได้ป้องกันโรคอย่างหนองใน หนองในเทียม หรือซิฟิลิส แนวทางเพร็พ 2568 ของไทยเขียนว่าถุงยางอนามัยช่วยป้องกันได้ทั้งเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
สรุป
- U=U ของคู่ที่ตรวจไม่พบไวรัสและยังกินยาตามที่แพทย์สั่ง ครอบคลุมเอชไอวีทางเพศสัมพันธ์จากคู่คนนั้น ไม่ครอบคลุมเชื้อจากคู่นอนคนอื่นที่ไม่รู้สถานะ และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น
- งาน PARTNER ระยะที่สองในคู่ชายรักชายในยุโรป ในช่วงที่ฝ่ายมีเชื้อตรวจไม่พบไวรัส พบฝ่ายที่ไม่มีเชื้อติดเชื้อใหม่ 15 คน แต่ไม่มีรายใดได้รับเชื้อจากคู่ในงาน
- แนวทางเพร็พของไทยปี 2568 ให้ฝ่ายผลเลือดลบในคู่ผลเลือดต่างตัดสินใจเรื่องเพร็พโดยได้ข้อมูลรอบด้านจากผู้ให้บริการ เพร็พรับจากหน่วยบริการ ซึ่งแนวทางให้ตรวจเอชไอวีเมื่อเริ่มรับ ถ้าใช้เพร็พอยู่ อย่าหยุดก่อนคุยกับผู้ให้บริการ
- แนวทางการตรวจเอชไอวีของไทยปี 2568 ยกคู่ผลเลือดต่างเป็นหนึ่งในกลุ่มที่จำเป็นต้องตรวจซ้ำ นัดตรวจของคุณให้หน่วยบริการเป็นผู้กำหนด
- ถ้าเพิ่งมีเหตุเสี่ยงกับคนที่ไม่รู้สถานะ ให้ขอประเมินเป๊ปโดยเร็วที่สุด ไม่เกิน 72 ชั่วโมง เลยแล้วก็ยังควรไปพบแพทย์
อ่านเรื่อง U=U ต่อได้ที่หน้า U=U: เมื่อกดไวรัสได้ต่อเนื่อง HIV จะไม่ถูกถ่ายทอดทางเพศสัมพันธ์ ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- แนวทางการจัดบริการยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อเอชไอวีประเทศไทย ปี 2568 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการตรวจติดตามการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ปี 2568 กรมควบคุมโรค หัวข้อการตรวจซ้ำ
- แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ พ.ศ. 2567 กรมควบคุมโรค
- Rodger AJ, et al. Risk of HIV transmission through condomless sex in serodifferent gay couples with the HIV-positive partner taking suppressive antiretroviral therapy (PARTNER) The Lancet 2019
- The role of HIV viral suppression in improving individual health and reducing transmission: policy brief องค์การอนามัยโลก 2566 (ค.ศ. 2023)
- Viral Suppression and an Undetectable Viral Load HIV.gov สหรัฐอเมริกา (ปรับปรุง 14 ตุลาคม 2569 เปิดอ่าน 27 ตุลาคม 2569)